Nghệ thuật Đờn ca tài tử Nam Bộ tại Long An và Tây Ninh - Tinh hoa nhạc lễ và tài tử phương Nam
NSSC Tây NinhĐăng: Cập nhật lần cuối: 22 phút đọc

Giữa miền châu thổ phì nhiêu nơi hai dòng sông Vàm Cỏ ôm ấp những xóm làng cổ kính từ vùng hạ Cần Đước ngược lên tận chân núi Bà Đen, tiếng tơ đồng ngân nga qua bao thế hệ đã kết tinh thành di sản âm nhạc độc đáo phương Nam. Dòng chảy nghệ thuật Đờn ca tài tử Nam Bộ tại Long An và Tây Ninh chính là chiếc nôi của trường phái tài tử miền Đông. Theo dữ liệu tại Tây Ninh NSSC, loại hình diễn xướng này mãi tôn vinh bản sắc văn hiến Việt Nam.
| Tiêu chí hồ sơ di sản văn hóa | Nội dung thông tin chi tiết |
|---|---|
| Tên gọi chính thức của di sản | Nghệ thuật Đờn ca tài tử Nam Bộ tại Long An và Tây Ninh (thuộc Di sản văn hóa phi vật thể Nghệ thuật Đờn ca tài tử Nam Bộ) |
| Thời kỳ hình thành và phát triển | Cuối thế kỷ XIX – Đầu thế kỷ XX (gắn với phong trào Cần Vương và sự giao thoa nhã nhạc Huế vào đất Gia Định – Nam Kỳ) |
| Phân nhóm di sản lịch sử – văn hóa | Nhóm 5B — Tác phẩm, Hệ thống bài bản kinh điển, Văn kiện nghệ thuật và Di sản văn hóa phi vật thể nhân loại |
| Bậc hậu tổ và danh nhân tiêu biểu | Nhạc sư Nguyễn Quang Đại (Ba Đợi, thờ tại đình Vạn Phước Cần Đước Long An), soạn giả – Nghệ sĩ Nhân dân Nguyễn Thành Châu (Năm Châu), nhạc sĩ Cao Văn Lầu |
| Hệ thống bài bản kinh điển | Hai mươi bài bản Tổ thuộc 4 cung điệu lớn (hơi Xuân hơi Ai hơi Bắc hơi Oán) gồm 3 Nam, 6 Bắc, 4 Oán và 7 bài Ngự (Bảy bài lớn nhạc lễ) |
| Nhạc cụ trình diễn chuẩn mực | Bộ tứ tuyệt đờn kìm đờn cò đờn tranh đờn tỳ bà kết hợp đờn bầu (độc huyền cầm), sáo trúc, ghi-ta phím lõm và nhạc cụ gõ song lang giữ nhịp |
| Không gian thực hành văn hóa | Các buổi hòa đờn tri âm tại Nhà trăm cột, lễ Kỳ Yên đình làng, nhạc lễ tại Tòa Thánh Tây Ninh và hàng trăm câu lạc bộ cơ sở |
| Danh hiệu ghi danh quốc tế | Được UNESCO chính thức ghi danh là Di sản văn hóa phi vật thể đại diện của nhân loại vào ngày 05 tháng 12 năm 2013 tại Baku (Azerbaijan) |
Cội nguồn nghệ thuật Đờn ca tài tử Nam Bộ tại Long An và Tây Ninh
Để thấu hiểu chiều sâu lịch sử và tính quy phạm chuẩn mực của nghệ thuật Đờn ca tài tử Nam Bộ tại Long An và Tây Ninh, các nhà nghiên cứu âm nhạc học dân tộc đều ngược dòng thời gian trở về những thập niên cuối thế kỷ XIX. Khác với các làn điệu dân ca, hò, lý mộc mạc nảy sinh trực tiếp từ lao động đồng áng trên sông nước, Đờn ca tài tử là một dòng âm nhạc thính phòng vừa mang tính bác học của nhạc lễ Nam Bộ và nhã nhạc cung đình Phú Xuân (Huế), vừa thấm đẫm hơi thở phóng khoáng, trọng nghĩa khinh tài của cư dân vùng đất mới Gia Định – Tân An – Tây Ninh.
Bước chuyển từ nhã nhạc Huế sang nhạc lễ phương Nam
Ngay từ thế kỷ XVII–XVIII, theo bước chân của các đoàn lưu dân từ vùng Ngũ Quảng và miền Trung vào khai khẩn lưu vực sông Đồng Nai và hai dòng sông Vàm Cỏ, các hình thức ca nhạc cổ truyền và nhạc lễ Phật giáo, nhạc lễ đình thần đã sớm bén rễ trong đời sống tâm linh tại các ngôi đình cổ thuộc phủ Tân An và đạo Quang Hóa (Tây Ninh). Bước ngoặt lịch sử quan trọng nhất diễn ra vào năm 1885, khi kinh thành Huế thất thủ và vua Hàm Nghi xuất bôn ban chiếu Cần Vương chống thực dân Pháp. Hưởng ứng lời kêu gọi của nhà vua và thương nhớ vị hoàng đế yêu nước bị thực dân Pháp bắt đày sang Algérie năm 1888, một số quan viên và nhạc quan kiệt xuất trong Ban Đại nhạc triều đình Huế đã rời bỏ kinh thành đi vào vùng đất Gia Định – Chợ Lớn – Tân An để vừa ẩn cư giữ trọn khí tiết, vừa đem ngọn đàn tiếng nhạc truyền dạy cho sĩ phu và nhân dân miền Nam.
Tại vùng đất Cần Đước, Cần Giuộc, Bến Lức (thuộc tỉnh Chợ Lớn – Tân An xưa) và vùng Trảng Bàng, Gò Dầu, Châu Thành (tỉnh Tây Ninh), các nhạc sư gốc Huế đã kết hợp những tinh hoa âm luật uyên bác của nhã nhạc cung đình và Ca Huế trên sông Hương với âm hưởng hào sảng của nhạc lễ Nam Bộ (vốn dùng bộ gõ từ các làng nghề truyền thống như làng trống Bình An) để sáng tạo nên một lối hòa đờn mới. Từ chỗ ban đầu chỉ tấu nhạc trong các nghi thức tế thần tại đình miếu (gọi là nhạc lễ), các danh cầm bắt đầu tổ chức những buổi hòa đờn thanh nhã sau giờ lao động trên chiếu rượu, trong nhà mát hoặc dưới ánh trăng bên bờ sông Vàm Cỏ Đông rồi đặt lời ca tiếng Việt vào các bản đờn, chính thức khai sinh nghệ thuật Đờn ca tài tử Nam Bộ tại Long An và Tây Ninh.
Công lao hệ thống hóa của nhạc sư Nguyễn Quang Đại
Nhắc đến sự định hình quy chuẩn của nhệ thuật Đờn ca tài tử Nam Bộ tại Long An và Tây Ninh cũng như toàn bộ nhóm tài tử miền Đông, lịch sử âm nhạc dân tộc Việt Nam mãi mãi tôn vinh công lao to lớn của bậc hậu tổ — nhạc sư Nguyễn Quang Đại (thường được nhân dân Nam Bộ gọi thân mật và kính trọng là ông Ba Đợi, sống vào nửa cuối thế kỷ XIX đầu thế kỷ XX). Vốn là một nhạc quan tài danh thuộc dòng dõi nhạc công cung đình Huế vào Nam hưởng ứng phong trào Cần Vương, Nguyễn Quang Đại đã chọn vùng đất Cần Đước, Cần Giuộc (Long An) và vùng Đa Kao, Cầu Kho (Sài Gòn – Gia Định) làm nơi dừng chân mở lớp truyền dạy nhạc lễ và nhạc tài tử cho hàng trăm học trò xuất sắc khắp miền Đông Nam Bộ.
Với kiến thức âm luật uyên thâm và tư duy cải cách sáng tạo, nhạc sư Nguyễn Quang Đại đã dày công chỉnh lý, cải biên các bản nhạc cổ cung đình và nhạc lễ để hệ thống hóa thành bộ hai mươi bài bản Tổ kinh điển của Đờn ca tài tử Nam Bộ. Đặc biệt, để đáp ứng nhu cầu diễn tấu trang trọng trong các đại lễ cúng đình và đón rước sắc thần của nhạc lễ Nam Bộ, ông đã sáng tác và hoàn chỉnh bộ "Bảy bài lớn" (còn gọi là 7 bài Ngự: Đảo ngũ cung, Ngũ đối thượng, Ngũ đối hạ, Long đăng, Long ngâm, Vạn giá, Tiểu khúc) và bộ "Tám bài Ngự" (Duyên kỳ ngộ, Kim tiền bản, Ngự giá, Phụng vũ, Tình quân, Tương tư, Vọng phu, Xàng xê), đồng thời truyền dạy trực tiếp cho các thế hệ danh cầm đất Cần Đước – Tân An – Tây Ninh như nhạc sư Trần Quang Quờn (Kinh lịch Quờn), nghệ nhân Tư Huyện, Sáu Thới, Ba Đồng, tạo nên cốt cách chững chạc, chuẩn mực chữ đờn của trường phái nhóm tài tử miền Đông.
Tinh hoa nghệ thuật Đờn ca tài tử Nam Bộ tại Long An và Tây Ninh
Giá trị học thuật kiệt xuất khiến nghệ thuật Đờn ca tài tử Nam Bộ tại Long An và Tây Ninh được giới nghiên cứu âm nhạc thế giới đánh giá ngang tầm với các hình thức nhạc thính phòng cổ điển phương Đông chính là sự kết hợp hài hòa giữa tính quy phạm nghiêm ngặt của lòng bản (cấu trúc nhịp phách và chữ nhạc trụ cột) với sự ngẫu hứng sáng tạo vô biên ("chữ rao" và lối nhấn nhá luyến láy riêng biệt) của từng nghệ nhân đờn, ca. Người chơi không biểu diễn để mưu cầu danh lợi trên sân khấu thương mại mà coi nhau là những "tài tử" — những người có tài năng âm nhạc và cốt cách tao nhã — tìm đến với nhau như Bá Nha gặp Tử Kỳ để giãi bày tâm sự qua tiếng tơ đồng.
Cấu trúc hai mươi bài bản Tổ và bốn cung điệu
Nền tảng cốt lõi bao trùm toàn bộ kho tàng bài bản của nghệ thuật Đờn ca tài tử Nam Bộ tại Long An và Tây Ninh là hệ thống hai mươi bài bản Tổ được phân định rạch ròi vào bốn cung điệu (bốn "hơi" nhạc chủ đạo phản ánh trọn vẹn mọi cung bậc cảm xúc của con người): hơi Xuân hơi Ai hơi Bắc hơi Oán. Thứ nhất là Sáu bài Bắc (gồm Lưu thủy trường, Phú lục, Bình bán chấn, Xuân tình, Tây thi, Cổ bản) mang âm hưởng hơi Bắc vui tươi, rộn ràng, trong sáng và hào sảng, thường được các ban tài tử tại Tây Ninh và Long An chọn đờn mở đầu buổi sinh hoạt để tạo không khí phấn khởi, sum vầy.
Thứ hai là Bảy bài Bắc lớn (tức 7 bài Ngự do nhạc sư Nguyễn Quang Đại chỉnh lý gồm Đảo ngũ cung, Ngũ đối thượng, Ngũ đối hạ, Long đăng, Long ngâm, Vạn giá, Tiểu khúc) mang tính chất trang nghiêm, uy nghi, đòi hỏi kỹ thuật ngón đờn điêu luyện bậc thầy và sự am tường sâu sắc về nhạc lễ Nam Bộ. Thứ ba là Ba bài Nam (gồm Nam xuân, Nam ai, Nam đảo hay Đảo ngũ cung Nam) tiêu biểu cho hơi Xuân thanh thoát, lâng lâng tiên cảnh và hơi Ai bi thương, trầm mặc, da diết nỗi niềm hoài cổ. Thứ tư là Bốn bài Oán (gồm Tứ đại oán, Phụng hoàng, Giang nam, Phụng cầu) mang hơi Oán ai oán, nức nở, diễn tả những nỗi đau chia lìa hoặc bi kịch nhân thế sâu sắc. Chính từ sự biến hóa của hơi Ai và hơi Oán trong lòng nhạc tài tử miền Đông đã truyền cảm hứng trực tiếp để năm 1919 tại Bạc Liêu, nhạc sĩ Cao Văn Lầu (vốn sinh năm 1892 tại làng Thuận Mỹ, huyện Châu Thành, tỉnh Long An và từng học nhạc lễ từ thuở thiếu thời) sáng tác nên bản Dạ cổ hoài lang bất hủ, đặt viên gạch nền móng cho bài Vọng cổ và sân khấu Cải lương Nam Bộ.
Bộ nhạc cụ tứ tuyệt cùng chiếc song lang giữ nhịp
Trong không gian diễn xướng truyền thống của nghệ thuật Đờn ca tài tử Nam Bộ tại Long An và Tây Ninh, biên chế dàn nhạc chuẩn mực nhất từ thời nhạc sư Nguyễn Quang Đại được gọi là ban "Tứ tuyệt" gồm bốn cây đờn dân tộc tiêu biểu: tứ tuyệt đờn kìm đờn cò đờn tranh đờn tỳ bà. Trong bộ tứ tuyệt ấy, đờn kìm (nguyệt cầm, có thùng đờn tròn như mặt trăng và 2 dây tơ) luôn giữ vai trò "nhạc trưởng" dẫn dắt lòng bản bởi âm sắc trầm ấm, khỏe khoắn, đĩnh đạc như khí phách người quân tử phương Nam; đờn tranh (thập lục huyền cầm với 16 dây kim loại) tạo nên những chuỗi âm thanh trong trẻo, ngân vang như tiếng suối reo; đờn cò (nhị huyền cầm, nhạc cụ kéo vĩ có nguồn gốc gắn bó mật thiết với nhạc lễ Nam Bộ) mang lại tiếng ngân da diết, mượt mà kết nối các bè dây gảy; còn đờn tỳ bà điểm xuyết những nốt nhạc giòn giã, dứt khoát.
Về sau, với tinh thần cởi mở và dung nạp văn hóa đặc trưng của vùng đất Nam Bộ, các nghệ nhân tài tử tại Long An và Tây Ninh đã sáng tạo đưa thêm đờn bầu (độc huyền cầm), sáo trúc, đờn tam, đờn sến và đặc biệt là cây ghi-ta phím lõm (cải biên từ cây đàn guitar phương Tây bằng cách khoét lõm mặt phím gỗ để nhấn nhá được các chữ nhạc rung, mổ, nhấn sâu đậm chất hơi Ai, hơi Oán của Việt Nam) vào hòa tấu cùng bộ tứ tuyệt đờn kìm đờn cò đờn tranh đờn tỳ bà. Giữ vai trò "cầm chịch" thống nhất nhịp độ cho cả ban đờn và người ca chính là chiếc song lang (hoặc song loan) — một nhạc cụ gõ nhỏ bằng gỗ cứng hình tròn dẹp có cần gõ đàn hồi bằng sừng trâu gắn cục gỗ nhỏ; mỗi tiếng "cốp" đanh gọn, chuẩn xác của chiếc song lang do danh cầm đờn kìm hoặc đờn tranh đạp chân xuống chiếu vào cuối mỗi khuôn nhịp chính là linh hồn giữ cho cuộc chơi ngẫu hứng của các tài tử luôn hòa quyện trong một trật tự âm luật tuyệt mỹ.

Không gian nghệ thuật Đờn ca tài tử Nam Bộ tại Long An và Tây Ninh
Không giống với nghệ thuật sân khấu đòi hỏi phông màn, ánh đèn rực rỡ và hóa trang cầu kỳ, không gian sinh tồn của nghệ thuật Đờn ca tài tử Nam Bộ tại Long An và Tây Ninh gắn liền máu thịt với đời sống văn hóa tâm linh và sinh hoạt cộng đồng tại các đình làng, thánh thất, ngôi nhà cổ truyền thống cũng như những vườn cây trái ven sông Vàm Cỏ. Sự giao thoa chặt chẽ giữa trường phái nhạc lễ – tài tử Cần Đước (Long An) với dòng nhạc lễ tôn giáo và dân gian tại Tây Ninh đã tạo nên một vùng văn hóa âm nhạc miền Đông vô cùng đặc sắc và bền vững.
Tín ngưỡng thờ Tiên sư tại đình Vạn Phước Cần Đước
Trên bản đồ di sản Đờn ca tài tử của cả vùng Nam Bộ, ngôi đình Vạn Phước Cần Đước Long An (tọa lạc tại xã Mỹ Lệ, huyện Cần Đước) giữ vị thế là "Tổ đình" thiêng liêng bậc nhất của giới cổ nhạc và sân khấu cải lương miền Nam. Đây chính là nơi an vị linh vị thờ nhạc sư Nguyễn Quang Đại — vị hậu tổ có công khai sáng dòng nhạc lễ và nhóm tài tử miền Đông. Ngay bên cạnh đình Vạn Phước là ngôi nhà cổ danh tiếng Nhà trăm cột (xã Long Hựu Đông, huyện Cần Đước) với kiến trúc gỗ chạm khắc tinh xảo mang phong cách Huế giao thoa Nam Bộ đầu thế kỷ XX — nơi xưa kia các bậc điền chủ, nho sĩ và các danh cầm học trò của ông Ba Đợi thường xuyên tụ hội trải chiếu hoa hòa đờn hai mươi bài bản Tổ suốt thâu đêm.
Hằng năm, vào ngày 16 tháng Giêng âm lịch (dịp lễ Kỳ Yên cầu an đầu năm) và ngày 18 tháng Giêng âm lịch (ngày lễ húy kỵ nhạc sư Nguyễn Quang Đại), hàng trăm nghệ nhân đờn ca tài tử, nghệ sĩ cải lương tên tuổi cùng đông đảo người mộ điệu từ Tây Ninh, Thành phố Hồ Chí Minh, Tiền Giang, Bạc Liêu, Cà Mau lại hành hương về đình Vạn Phước Cần Đước Long An để dâng hương bái Tổ. Trong khói trầm hương nghi ngút dưới mái đình cổ kính, các ban nhạc lễ và các câu lạc bộ tài tử luân phiên hòa tấu trọn vẹn bộ Bảy bài Ngự, Sáu bài Bắc và Tứ đại oán như một nghi thức báo công thiêng liêng dâng lên bậc tiền hiền, tạo nên một không gian văn hóa "uống nước nhớ nguồn" vô cùng xúc động. Tiêu biểu cho sự kế thừa mạch nguồn tài tử Cần Đước – Mỹ Tho – Tân An ấy chính là cuộc đời và sự nghiệp của Nghệ sĩ Nhân dân Nguyễn Thành Châu (Năm Châu, 1906–1978), người học trò xuất sắc của truyền thống cổ nhạc bản địa đã đưa tinh thần tài tử bước lên đỉnh cao sân khấu cải lương tâm lý xã hội Việt Nam.
Sự lan tỏa trong lễ hội Tòa Thánh và đình làng
Ngược dòng sông Vàm Cỏ Đông từ vùng đất Cần Đước, Bến Lức, Đức Hòa lên tới vùng đất Tây Ninh, nghệ thuật Đờn ca tài tử Nam Bộ tại Long An và Tây Ninh lại phát triển rực rỡ trong một không gian văn hóa tâm linh và lễ hội vô cùng phong phú. Tại tỉnh Tây Ninh, dòng nhạc lễ Nam Bộ và nhạc tài tử do các thế hệ học trò của nhạc sư Nguyễn Quang Đại truyền thụ từ đầu thế kỷ XX đã hòa nhập sâu sắc vào hệ thống Đồng Nhi nhạc lễ tại Tòa Thánh Cao Đài Tây Ninh cũng như các nghi thức tế lễ truyền thống trong Đại lễ Hội Yến Diêu Trì Cung vào rằm tháng Tám và lễ hội Kỳ Yên đình Tân Xuân, đình Hiệp Ninh, đình Gia Lộc (Trảng Bàng).
Tại các vùng quê giàu truyền thống văn hóa của Tây Ninh như Trảng Bàng, Gò Dầu, Hòa Thành, Châu Thành, Tân Biên và các huyện Tân Trụ, Châu Thành, Bến Lức, Cần Đước, Cần Giuộc của Long An, tiếng đờn kìm, đờn tranh và tiếng nhịp song lang từ lâu đã trở thành món ăn tinh thần không thể thiếu trong mọi dịp lễ cưới hỏi, tân gia, giỗ chạp, mừng mùa lúa mới hay những buổi sum họp gia đình dưới bóng mát vườn mãng cầu, vườn thanh long. Đặc trưng nổi bật của phong cách diễn xướng tại vùng đất Tây Ninh – Long An là sự coi trọng chuẩn mực bài bản cổ ("đờn chắc nhịp, ca rõ chữ"), giữ gìn nguyên vẹn các bản nhạc lễ cổ truyền ít nơi còn đờn được như bộ Bảy bài lớn, Tứ đại oán lớp Xự, Phụng hoàng mười hai câu và các điệu lý cổ Nam Bộ.
| Nhóm bài bản trong 20 bài bản Tổ | Số lượng và tên các bài bản chính | Cung điệu (Hơi nhạc) chủ đạo | Đặc trưng âm hưởng và ngữ cảnh diễn xướng tại Long An – Tây Ninh |
|---|---|---|---|
| Nhóm Sáu bài Bắc (Lục Bắc) | 06 bài (Lưu thủy trường, Phú lục, Bình bán chấn, Xuân tình, Tây thi, Cổ bản) | Hơi Bắc (nhịp điệu tươi vui, trong sáng, khỏe khoắn) | Mở đầu các buổi giao lưu tài tử, lễ hội đình làng, mừng xuân mới; thể hiện tinh thần lạc quan, phóng khoáng của cư dân vùng sông Vàm Cỏ |
| Nhóm Bảy bài Bắc lớn (Thất bài / Bảy bài Ngự) | 07 bài (Đảo ngũ cung, Ngũ đối thượng, Ngũ đối hạ, Long đăng, Long ngâm, Vạn giá, Tiểu khúc) | Hơi Bắc pha chất nhạc lễ Nam Bộ bác học, trang nghiêm | Do nhạc sư Nguyễn Quang Đại hệ thống hóa; thường hòa đờn trong lễ húy kỵ Tổ nghề tại đình Vạn Phước và các đại lễ tôn giáo, Kỳ Yên |
| Nhóm Ba bài Nam (Tam Nam) | 03 bài (Nam xuân, Nam ai, Nam đảo / Đảo ngũ cung Nam) | Hơi Xuân (thanh nhã, thư thái) và Hơi Ai (trầm buồn, sâu lắng) | Diễn tả tâm tư trữ tình, nỗi niềm hoài cảm quê hương đất nước; đòi hỏi kỹ thuật nhấn rung tinh tế trên đờn kìm và đờn cò |
| Nhóm Bốn bài Oán (Tứ Oán) | 04 bài (Tứ đại oán, Phụng hoàng, Giang nam, Phụng cầu) | Hơi Oán (bi thiết, da diết, giàu kịch tính nội tâm) | Đỉnh cao của kỹ thuật nhấn chữ nhạc sâu và luyến láy giọng ca tài tử; tiền đề phát triển sang bài Vọng cổ và ca kịch Cải lương |

Bảo tồn nghệ thuật Đờn ca tài tử Nam Bộ tại Long An và Tây Ninh
Trải qua hơn một thế kỷ thăng trầm cùng lịch sử dân tộc, nghệ thuật Đờn ca tài tử Nam Bộ tại Long An và Tây Ninh đã vượt qua giới hạn của một thú chơi tao nhã vùng sông nước để vươn lên trở thành tài sản văn hóa chung của toàn nhân loại. Trong bối cảnh hội nhập quốc tế và sự bùng nổ của các phương tiện giải trí kỹ thuật số hiện đại, công tác bảo tồn, kiểm kê tư liệu và truyền dạy di sản của cha ông cho thế hệ trẻ đang được hai địa phương phối hợp triển khai với nhiều giải pháp bài bản, tâm huyết.
Hành trình ghi danh Di sản văn hóa phi vật thể UNESCO
Ghi nhận giá trị lịch sử, văn hóa và khoa học đặc biệt của dòng âm nhạc dân tộc phương Nam, Bộ Văn hóa, Thể thao và Du lịch đã đưa nghệ thuật Đờn ca tài tử vào Danh mục Di sản văn hóa phi vật thể quốc gia, đồng thời phối hợp cùng 21 tỉnh, thành phố khu vực phía Nam — trong đó tỉnh Long An và tỉnh Tây Ninh đóng vai trò là hai địa phương nòng cốt lưu giữ tư liệu gốc về nhạc sư Nguyễn Quang Đại và trường phái nhóm tài tử miền Đông — xây dựng hồ sơ khoa học quốc gia đệ trình Tổ chức Giáo dục, Khoa học và Văn hóa của Liên Hợp Quốc (UNESCO).
Ngày 5 tháng 12 năm 2013, tại kỳ họp lần thứ 8 của Ủy ban Liên Chính phủ về bảo vệ di sản văn hóa phi vật thể diễn ra tại thành phố Baku (Cộng hòa Azerbaijan), UNESCO đã chính thức thông qua quyết định ghi danh Nghệ thuật Đờn ca tài tử Nam Bộ của Việt Nam là Di sản văn hóa phi vật thể đại diện của nhân loại. Hồ sơ ghi danh của UNESCO đặc biệt nhấn mạnh rằng nghệ thuật Đờn ca tài tử Nam Bộ tại Long An và Tây Ninh cũng như toàn vùng Nam Bộ là minh chứng sinh động cho sự giao thoa văn hóa giữa âm nhạc bác học cung đình với âm nhạc dân gian bản địa, góp phần tăng cường sự gắn kết cộng đồng, đề cao lòng nhân nghĩa, sự tôn trọng lẫn nhau giữa các nghệ nhân và khát vọng sống hòa hợp, thanh bình của con người Việt Nam.
Sức sống các câu lạc bộ truyền dạy thế hệ trẻ
Sau hơn một thập kỷ kể từ ngày được UNESCO vinh danh là Di sản văn hóa phi vật thể đại diện của nhân loại, sức sống của nghệ thuật Đờn ca tài tử Nam Bộ tại Long An và Tây Ninh ngày càng lan tỏa sâu rộng trong đời sống đương đại. Hiện nay, trên địa bàn hai tỉnh duy trì hoạt động thường xuyên của hàng trăm câu lạc bộ, đội, nhóm Đờn ca tài tử từ cấp tỉnh, cấp huyện đến tận các nhà văn hóa xã, phường, ấp, khu phố với sự tham gia của hàng ngàn nghệ nhân đờn, nghệ nhân ca thuộc nhiều thế hệ. Nhiều bậc nghệ nhân cao niên có công lớn trong việc gìn giữ ngón đờn cổ của nhạc sư Nguyễn Quang Đại và đào tạo lớp kế cận đã được Chủ tịch nước phong tặng các danh hiệu cao quý Nghệ nhân Nhân dân và Nghệ nhân Ưu tú.
Bên cạnh việc tổ chức định kỳ các kỳ Liên hoan Đờn ca tài tử cấp tỉnh, các hội thi giao lưu cụm miền Đông – miền Tây và lễ húy kỵ hậu tổ Nguyễn Quang Đại quy mô lớn tại Cần Đước, ngành văn hóa và giáo dục tại Tây Ninh cùng Long An còn tích cực đưa hai mươi bài bản Tổ, bộ nhạc cụ tứ tuyệt đờn kìm đờn cò đờn tranh đờn tỳ bà và chiếc song lang vào giảng dạy ngoại khóa tại các trường phổ thông, trung tâm văn hóa thanh thiếu niên, đồng thời kết nối biểu diễn phục vụ du khách tại các khu du lịch sinh thái, di tích lịch sử. Tiếng tơ đồng của nghệ thuật Đờn ca tài tử Nam Bộ tại Long An và Tây Ninh nhờ đó vẫn mãi ngân vang giữa nhịp sống mới, giữ trọn hồn cốt văn hiến ngàn năm của dân tộc và lan tỏa thông điệp về một miền đất phương Nam nghĩa tình, hiếu khách, yêu chuộng hòa bình.
NSSC Tây Ninh
tayninh.nssc.gov.vn là nền tảng công nghệ của NSSC đồng hành cùng cộng đồng khởi nghiệp sáng tạo tại Tây Ninh.
Xem thêm các bài trong chuyên mục Lịch sử Tây Ninh.
Bài liên quan
Làng trống Bình An - Âm vang di sản thủ công truyền thống nơi đất thánh
Làng trống Bình An lưu giữ gần hai thế kỷ kỹ nghệ bịt trống da trâu và ghép tang gỗ mít độc đáo. Khám phá thanh âm linh thiêng trong đời sống lễ hội Tây Ninh.
Làng nghề làm nhang Tây Ninh - Hương thơm di sản ngát bay nơi đất thánh
Làng nghề làm nhang Tây Ninh gìn giữ nghệ thuật se nhang thủ công từ thảo mộc thanh khiết, kết tinh Di sản văn hóa phi vật thể quốc gia chốn linh thiêng.
Làng chiếu lác Cần Đước - Di sản dệt chiếu thủ công trăm năm phương Nam
Làng chiếu lác Cần Đước gìn giữ di sản dệt chiếu thủ công trăm năm với sợi lác dẻo dai và nghệ thuật dệt hoa tinh xảo gắn liền nếp sống người phương Nam.



